Pages

Oct 30, 2011

မုသာဝါဒႏွင့္ ပတ္သက္တဲ့ ေတြးမိတာေလး အခ်ိဳ႕


မတ္လ (၁၈) ရက္ (၂၀၁၀) ေန႔က လႊင့္တင္ခဲ့တဲ့ BBC Learning English သခၤန္းစာ၊ 6 Minute English အစီအစဥ္ထဲက lying ဆိုတဲ့ သခၤန္းစာေလး ဖတ္မိေတာ့ မုသာဝါဒ (လိမ္ေျပာမႈ)ႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ေတြးမိတာေလးေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒီထဲက အခ်ိဳ႕ကို “မုသာဝါဒႏွင္ ပတ္သက္တဲ့ ေတြးမိတာေလး အခ်ိဳ႕” လို႔ ေခါင္းစီးတပ္ၿပီး ဒီပို႔စ္မွာ ေျပာၾကည့္ခ်င္ပါတယ္။ 

လိမ္လည္ေျပာဆိုျခင္း (မုသာဝါဒ) မွ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္းဆိုတာ ဗုဒၶဘာသာမွာေတာ့ အေျခခံ က်င့္ဝတ္ ငါးခုထဲက တစ္ခုေပါ့။ ဒီငါးခုကို ပုဆိုးကို ၿမဲေအာင္ ဝတ္ထားသလို အၿမဲပဲ လိုက္နာ က်င့္သုံးရမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေရွးသုံးႏွင့္ေတာ့ “ခါးဝတ္ ပုဆိုး” ကဲ့သို႔ ၿမဲရမယ္တဲ့။ ခုေတာ့ ေဘာင္းဘီ၊ ဂါဝန္ကို ျမဲေအာင္ ဝတ္ထားသလို ၿမဲၿမဲ က်င့္သုံးရမယ္ လို႔ ေျပာရမလားပါပဲ။

ဆိုလိုခ်င္တာက ဒီလိုပါ။ အဂၤါႀကီးငယ္ကို လုံလုံၿခဳံၿခဳံ ျဖစ္ေအာင္ ပုဆိုး၊ ေဘာင္ဘီ၊ ဂါဝန္စတဲ့  ဝတ္ရမည့္ အဝတ္ကို လုံၿခဳံေအာင္ မဝတ္ရင္  ဒါမွ မဟုတ္ ၿမဲၿမဲဝတ္မထားလို႔ ကြ်တ္သြား က်သြားရင္ မျမင္သင့္ မျမင္ထိုက္တဲ့ ကိုယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းေတြ ေပၚေနပါလိမ့္မယ္။ ေပၚေနရင္ ၾကည့္လို႔ ျမင္လို႔ မေကာင္းသလို ကာယကံရွင္မွာလဲ အေတာ္ပဲ ရွက္ဖြယ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုပါပဲ၊ ငါးပါးသီလ မလုံရင္ မၿမဲရင္ ကိုယ္က်င့္အဝတ္ ကြ်တ္က်လို႔ အဂၤါၾကီးငယ္ ေပၚသလို ရွက္ဖြယ္ရာပါ။

အဲဒီမုသားစကားဆိုတာ ေျပာလိုက္တဲ့ မုသားရဲ႕ အတိမ္ အနက္၊ ေျပာသူရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္၊ အေျပာခံရသူရဲ႕ အက်ိဳး ဘယ္ေလာက္ထိ ပ်က္ျပား ဆုတ္ယုတ္သြားသလဲ စတဲ့ အခ်က္အေပၚမွာ မူတည္ၿပီး ကံေျမာက္ မေျမာက္၊ ကံ ၾကီး မၾကီး ဆိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။

လိမ္လည္တာတို႔၊ လွည့္ဖ်ားတာတို႔ ဆိုတဲ့ စကားလုံးေတြရဲ႕ အတိမ္ အနက္၊ အသုံး အႏႈန္းေတြကို ေလ့လာ ၾကည့္ရရင္ စိတ္ဝင္စားစရာ ေကာင္းမွာပဲလို႔ ေတြးမိပါတယ္။ လွည့္ျဖားတာ ကိုေတာ့ 'deception' လို႔ ေခၚတယ္ထင္တယ္။ အဲဒါကို misleading, dishonest, untruthful လို႔ ရွင္းျပထားတာကို BBC အဂၤလိပ္စာ သင္ခန္းစာမွာ ေတြ႔ရဖူးပါတယ္။ 

အခုေတာ့ လွည့္ျဖားတယ္ ဆိုတာ တကယ့္ ေတြ႔ေန ျမင္ေနၾက လူသားရဲ႕ အျပဳအမူ တစ္ရပ္ (a very common human activity) ျဖစ္ေနပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ေရွာင္လို႔မရတဲ့ လူသားရဲ႕ သေဘာသဘာဝ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုလို႔ေတာင္ ဆိုၾကျပန္ပါတယ္။ ျမန္မာမွာ “မုသားမပါ လကၤာ မေခ်ာ” လုိ႔ ဆိုတာ ဒါကိုမ်ား ဆိုလိုေလသလားပါပဲ။

ေနာက္မုသား တစ္မ်ိဳးကေတာ့ အျဖဴေရာင္မုသား (a white lie) တဲ့။ အဲဒါက လူတစ္ေယာက္ ခံစားမႈ ေကာင္းေအာင္၊ သက္သာေအာင္ ေျပာတဲ့ မုသားပါ။ ဝိတ္က်ခ်င္ေနတဲ့သူကို တကယ္ မက်ပဲနဲ႔ ဝိတ္နည္း နည္း က်သြားၿပီ၊ အသားျဖဴခ်င္လို႔ ခရင္မ္မ်ိဳးစုံ ဝယ္လိမ္းေနသူကို မျဖဴပဲ အသားျဖဴလာတယ္ ဆိုတာမ်ိဳးေတြေပါ့။ ဒီေတာ့ 'အျဖဴေရာင္ မုသား' ဆိုတာ ေျမွာက္ပင့္ျခင္း တစ္မ်ိဳး (a form of flattery) လို႔ အဓိပၸါယ္ ရသြားျပန္ေရာ့ေလ။

ဆုိးတာကေတာ့ တမင္လိမ္တာ၊ အၾကံအစည္ ရွိရွိ လိမ္တာ (a motivated lie)၊ ကလိမ္ေစ့ ျငမ္းဆင္တဲ့ လိမ္လည္မႈမ်ိဳးပါ။ ေလာကၾကီးက အေတာ္ေတာ့ ထူးဆန္းပါဘိ။ လူတစ္ေယာက္ လိမ္၊ မလိမ္ဆိုတာ a lie detector သို႔မဟုတ္ Polygraph machine လို႔ ေခၚတဲ့ မုသားေဖာ္စက္ႏွင့္ ေဖာ္ထုပ္ၾကည့္လို႔ ရတယ္ဆိုပဲ။ 

ေဖာ္ထုပ္ပုံက ေမးခြန္းအခ်ိဳ႕ကို သင္က ေျဖဆိုေနစဥ္ သင့္ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕ တုန္႔ျပန္မႈကို တိုင္းတာတာ၊ သင့္ခႏၶာကိုယ္ ဘယ္လိုေျပာင္းလဲသလဲ ဆိုတာကို ၾကည့္တာတဲ့ေလ။ ဒီအေျပာင္းအလဲထဲမွာ အသက္ရွဴပုံ ေတြ (breathing patterns)၊ ႏွလုံးခုန္တာ၊ ေခြ်းေတြပိုထြက္လာတာစတဲ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြပါတာေပါ့တဲ့။  ဘုန္းၾကီးေက်ာင္းထဲမွာပဲ ၾကီးခဲ့ရ ေနခဲ့ရတဲ့ ဘုန္းဥာဏ္ေတာ့ အသိ လိုက္မမွီေတာ့ပါဘူး။ ရြာက ဟို လူၾကီးတို႔အုပ္စုကို အဲဒီစက္ႏွင့္ စစ္ၾကည့္ရရင္ေတာ့ “အင္း ... စက္ ဘယ္လိုေနပါ့၊ တုန္ခါလြန္းၿပီး ျပဳတ္ ျပတ္ထြက္ကုန္မလား စသည္ျဖင့္ ေတြးမိပါရဲ႕။ 

ဒါေပမဲ့လဲ ဒီစက္က အကုန္ေတာ့ ေဖာ္ထုပ္ႏိုင္မယ္ မထင္ပါဘူး။ သူက စက္ေလ။ လူမွ မဟုတ္တာ။ လူျပဳရင္ သူ ႏုရေတာ့မွာေပါ့ လို႔ ေတြးမိျပန္တယ္။ George W. Maschke ဆိုတဲ့သူက လိမ္ညာမႈကို ဒီစက္ႏွင့္ ေဖာ္ထုပ္တာဟာ သိပၸံနည္းက် အေျခအျမစ္ မရွိဘူး။ ဒါဟာ သိပၸံနည္းက် စမ္းသပ္ၿပီး အေၾကာင္းျပလို႔ ရတဲ့ အယူအဆ မဟုတ္ပါဘူး (It's a complete junk science) ဆိုၿပီး ပယ္တာကို ဖတ္ရပါတယ္။

အဲဒါေတြ ေတြးမိေတာ့ မုသားႏွင့္ ပတ္သက္တဲ့ ဘုရား တရားေတာ္ကို သတိယမိျပန္ပါတယ္။ ပထမတစ္ခုက ရဟန္းျဖစ္တာ မၾကာေသးတဲ့ သားေတာ္ ရာဟုလာကို ဆုံးမေတာ္မူတဲ့သုတ္ေတာ္မွာ ပါတာပါ။  တစ္ညေနခင္းမွာ ဘုရားရွင္ဟာ ရွင္ရာဟုလာထံ ၾကြလာေတာ္မူပါတယ္။

ၾကြလာၿပီး ခပ္ထားတဲ့ ေရအိုးမွာ ေရနဲနဲပဲ ခ်န္ၿပီး ေျခေတာ္တို႔ကို ေဆးေတာ္မူပါတယ္။ ရွင္လာဟုလာကို ေျခေဆးေရအိုးမွာ ခ်န္ထားတဲ့ ေရနဲနဲကို ျမင္သလားလို႔ ေမးေတာ္မူပါတယ္။ “ျမင္ပါတယ္ဘုရား” လို႔ ေလွ်ာက္ေတာ့ “ရာဟုလာ၊ (မုသားမွန္း) သိလ်က္ႏွင့္ မုသားေျပာရမွာ မရွက္တဲ့သူ (ရဟန္း)မွာ ရဟန္း တရား (spiritual achievement, lit. recluseship) နည္းနည္းေလးပဲ ရွိေတာ့တယ္” လို႔ မိန္႔ေတာ္မူ ပါတယ္။ 

ေနာက္ေတာ့ ဘုရွားရွင္က အဲဒီ ေရနည္းနည္းေလးကို သြန္ပစ္လိုက္ၿပီး “ရာဟုလာ၊ ေရနည္းနည္းကို သြန္ပစ္လိုက္တာ ျမင္ပါသလား” လုိ႔ ေမးေတာ္မူပါတယ္။ “ျမင္ပါတယ္ ဘုရား” လုိ႔ ေလွ်ာက္ေတာ့ ”(မုသားမွန္း) သိလ်က္ႏွင့္ မုသားေျပာရမွာ မရွက္တဲ့သူဟာ ရဟန္းတရားကို စြန္႔ပစ္လိုက္ေတာ့တာပဲ” လို႔ မိန္႔ေတာ္မူပါတယ္။

အဲဒီေနာက္ ဘုရားရွင္ဟာ ေျခေဆးေရအိုးကို ေမွာက္ၿပီး “ရာဟုလာ၊ ေရအိုး ေမွာက္ထားတာကို ျမင္ပါသလား” လို႔ ေမးေတာ္မူကာ၊ ရွင္ရာဟုလာကလဲ “ျမင္ပါတယ္ ဘုရား” လို႔ ေလွ်က္ထားျပန္ေတာ့ ဘုရားရွင္က “(မုသားမွန္း) သိလ်က္ႏွင့္ မုသားေျပာရမွာ မရွက္တဲ့သူဟာ ရဟန္းတရားကို ေမွာက္ပစ္ထားလိုက္ေတာ့တာပဲ” လုိ႔ မိန္႔ျပန္ပါတယ္။ 

ေနာက္တစ္ခါ ျမတ္စြာဘုရားရွင္ဟာ ေျခေဆးေရအိုးကို လွန္ေတာ္မူၿပီး “ရာဟုလာ၊ ဒီေရအိုးမွာ ဘာမွ မရွိေတာ့တာကို ျမင္ရဲ႕လား” လုိ႔ ေမးေတာ္မူျပန္ပါတယ္။ ရွင္ရာဟုလာေလးက “ျမင္ပါတယ္ ဘုရား”လို႔ ေလွ်က္လိုက္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ “ဒီလိုပဲ ရဟုလာ။ (မုသားမွန္း) သိလ်က္ႏွင့္ မုသားေျပာရမွာ မရွက္တဲ့သူမွာ ရဟန္းတရား ဘာမွ် မက်န္ေတာ့ဘူး” လို႔ မိန္႔ေတာ္မူပါတယ္။ 

အဲဒီေနာက္ေတာ့ တိုက္ပြဲဝင္ မင္းစီးဆင္ ဥပမာ (ဒီမွာေတာ့ မေရးေတာ့ဘူး) ႏွင့္ ရွင္းျပကာ “(မုသားမွန္း) သိလ်က္ႏွင့္ မုသားေျပာရမွာ မရွက္တဲ့သူ မလုပ္ဝ့ံတာ ဘာမွ် မရွိေတာ့ဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ရည္ရြင္လို လို႔ေတာင္ မုသားစကားကို မေျပာဘူး” လုိ႔ က်င္႔ရမယ္လို႔ ဗုဒၶက ေဟာၾကားဆုံးမေတာ္ မူပါတယ္။

ေနာက္တစ္ခုက ဣတိဝုတၱက ပါဠိေတာ္မွာ ေဟာထားတဲ့ “ရဟန္းတို႔၊ တမင္တကာ (ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ) လိမ္ေျပာတဲ့သူဟာ ဘာၾကီးပဲ ျဖစ္ေနေန၊ သူမလုပ္ရဲတဲ့ မေကာင္းမႈဆိုတာ မရွိေတာ့ဘူး လို႔ ငါဘုရား ေဟာၾကားေတာ္မူတယ္” ဆိုတာကို သတိယမိပါတယ္။

စာဖတ္သူကေတာ့ ဘယ္လို ေတြးမယ္မသိ။ စာေရးသူကေတာ့ “ေၾသာ္ တရားေတာ္ကေတာ့ မွန္လုိက္တာပါလား” လို႔ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေျပာမိပါရဲ႕။ လူလိမ္ေလးဆိုရင္ေတာ့ မသိ၊ မေျပာလို။ ရာဇဝင္တြင္တဲ့ လူလိမ္ၾကီးေတြ ဆိုရင္ သိပ္မွန္တယ္။ သူတို႔က သူတို႔လိမ္တာ ေျပာမိလို႔ပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊  ဒီေလာက္ၾကီး ျဖစ္ေနတာ မေကာင္းပါ ဘူးလို႔ ေျပာရင္ပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ သူတို႔မွာ ဓားရွိရင္ ဓားႏွင့္ ခုတ္လိမ့္မယ္။  ဒုတ္ရွိရင္ ဒုတ္ႏွင့္ ရိုက္လိမ့္မယ္။ ေသနတ္ရွိရင္ ေသနတ္ႏွင့္ ပစ္လိမ့္မယ္။ သူတို႔မွာ မေကာင္းမႈလုပ္ရမွာ ရွက္တတ္ တဲ့ ဟိရီ၊ ေၾကာက္တတ္တဲ့ ၾသတၱပၸတရားဆိုတာ နတၱိ။ တရားတာ၊ မတရားတာမရွိ၊ ေကာင္းတာ မေကာင္းတာ မသိ။ သူတို႔ မလုပ္ရဲတာ ဘာမွ်မရွိေတာ့တာ ယေန႔ ျမင္ခဲ့ၾကရ၊ ျမင္ၾကရဆဲ မဟုတ္လား။

ရာဇဝင္တြင္ေအာင္ လိမ္တတ္တဲ့သူေတြ အတြက္ေတာ့ ေနစရာမရွိ၊ စားစရာမရွိေအာင္ ဒုကၡေရာက္ေနတဲ့ သူေတြ သန္းႏွင့္ခ်ီ ေတြ႔ရလဲ ေအးရာေအးေၾကာင္းဆိုၿပီး ပစ္ထားရဲတယ္။ သူမ်ားကူညီေထာက္ပ႔ံတာကိုလဲ ေခါင္းပုံျဖတ္ စားရဲတယ္။ ကိုယ္က်ိဳး ကိုယ့္အတၱ အတြက္ အမ်ားသူငါကို ဘဝပ်က္သည္ထိ မတရား ေႏွာင့္ယွက္တတ္တယ္။ ၿပီးရင္ သူတို႔ဟာ ေမတၱာ၊ ကရုဏာၾကီးေၾကာင္း ျပခ်င္ ေျပာခ်င္လိုက္တာလဲ လြန္ပါေရာ စသည္ျဖင့္ ေတြးေနမိပါတယ္။ တကယ့္ ေမတၱာ၊ ကရုဏာတရားကို နည္းနည္းေလးပဲ ျဖစ္ပါေစ၊ ဒီလိုလူေတြရင္မွာ ေပါက္ဖြားလာဳကရင္ေတာ့ ေလာကၾကီး အေတာ္ပဲ ၿငိမ္းခ်မ္းလာမွာပါ။

တစ္ခ်ိဳ႕ အျဖဴေရာင္ မုသားစစ္စစ္ဆိုရင္ေတာ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ (ေစတနာ) ကိုက သူ႔အက်ိဳး ပ်က္စီးေစလိုတာ မဟုတ္တဲ့ အတြက္ မုသာဝါဒ ကံေျမာက္ေကာင္းမွ ေျမာက္ပါမယ္။ 

ဆင္ေျခေပးတာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို လိမ္တာ (ယန္း ေပါလ္ ဆားတ္ ေျပာတဲ့ Bad faith) ပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ ေရွာင္လို႔ မရလို႔ အျဖဴေရာင္ မုသားကိုပဲသုံးသုံး၊ အနီေရာင္ အျပာေရာင္ အဝါေရာင္ မုသားကိုပဲသုံးသုံး၊ ဘာပဲသုံးသုံးပါ။ လိမ္တာကေတာ့ လိမ္တာပါပဲ။ လုပ္သင့္တာ တစ္ခုက ကိုယ္ခ်င္းစာၾကည့္ဖို႔ပါပဲ။ ကိုယ့္ကို သူ ဒီလုို ေျပာဆုိ၊ ျပဳမူရင္ ကုိယ္ ၾကိဳက္မလားလို႔ ကိုယ္ခ်င္းစာၾကည့္ပါ။ ကိုယ္မၾကိဳက္ဘူး ဆိုရင္ေတာ့ သူလဲ မၾကိဳက္ေလာက္ေပဘူးေပါ့။ ဒါဆို ေရွာင္သင့္တယ္လို႔ ဆိုခ်င္ပါတယ္။
 
လူအခ်င္းခ်င္း လွည့္ပတ္ျခင္း ကင္းရွင္းၾကပါေစ။

ဘုန္းဥာဏ္
Mumbai, India
25/ 09/ 2010

ရည္ညႊန္း။ ။ 
1. Horner I. B (tr.) "Middle Length Sayings" vol. II, Motilal Banarsidass Publishers, pp. 87-8. 
2. Ireland, John D (tr.), Itivuttaka, BPS, Kandy, pp. 167 -8.
3. http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/general/sixminute/2010/03/100318_6min_lying_page.shtml

(၂၀၁၀ ခု စက္တင္ဘာ ၂၅ ရက္ေန႔က တင္ခဲ့တဲ့ ပို႔စ္ အေဟာင္းကို ျပန္တင္လိုက္ပါတယ္။ ထူးျခားမႈ ရွိလို႔ ျပန္တင္တာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အျခားေဆာင္းပါးေတြလိုပါပဲ။

အားေပးဖတ္ရွဴသူေတြကို ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။)